Η 21η Μαΐου 2026 είναι αναμφίβολα μια ημέρα νίκης για τους εργαζόμενους και το παγκόσμιο συνδικαλιστικό κίνημα. Η απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, σύμφωνα με την οποία το δικαίωμα της απεργίας προστατεύεται αναπόσπαστα και ισότιμα ως θεμελιώδες δικαίωμα που εντάσσεται στη συνδικαλιστική ελευθερία, μπορεί να χαρακτηριστεί ιστορική. Και τούτο, διότι λαμβάνεται σε μια χρονική περίοδο συρρίκνωσης θεμελιωδών εργασιακών δικαιωμάτων και διάρρηξης της κοινωνικής συνοχής λόγω της εφαρμογής ενός νοσηρού δόγματος που λειτουργεί υπέρ των συμφερόντων μιας ολιγομελούς ελίτ.
Η σαφής πλειοψηφία 10-4 των δικαστών αποτελεί ηχηρό ράπισμα στις επιδιώξεις του εργοδοτικού λόμπι και ορισμένων κρατών (πχ, Τουρκία, Ινδία, Ιράν, Κίνα) που θεωρούσαν πως το δικαίωμα της απεργίας δεν καλύπτεται από διεθνείς συνθήκες (ιδίως την Σύμβαση 87 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας – ΔΟΕ). Έτσι ομάδες εργοδοτών είχαν επί της ουσίας παραλύσει τον εποπτικό ρόλο της ΔΟΕ ιδίως για ζητήματα συνδικαλιστικών ελευθεριών. Η απόφαση, όμως, είναι σημαντική, επειδή ανοίγει το δρόμο για τη νομοθέτηση ευνοϊκότερων ρυθμίσεων για την εργασία, κόντρα στο πολιτικοϊδεολογικό ρεύμα των καιρών.
Εισαγωγικά
Το Διεθνές Δικαστήριο (ΔΔ) του ΟΗΕ με πλειοψηφία 10-4 έκρινε ότι το δικαίωμα στην απεργία προστατεύεται από τη βασική Σύμβαση αριθ. 87 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ). Αυτή η απόφαση τερματίζει επίσημα ένα δεκαετές αδιέξοδο, όπου ομάδες εργοδοτών μπλόκαραν ενεργά τις διαδικασίες της ΔΟΕ, υποστηρίζοντας ότι το δικαίωμα στην απεργία δεν είχε ποτέ σκοπό να συμπεριληφθεί στη συνθήκη του 1948.
Η Βασική Διαμάχη
Η Θέση των Εργαζομένων: Η ITUC και τα συνδικάτα σε παγκόσμιο επίπεδο υποστήριξαν ότι το δικαίωμα στην απεργία αποτελεί εγγενή πυλώνα της συνδικαλιστικής ελευθερίας και προστατεύεται από τη Σύμβαση 87 της ΔΟΕ του 1948.
Η Θέση των Εργοδοτών: Η IOE (με κεντρικό ρόλο) και ορισμένα κράτη μέλη (πχ η Κίνα, το Ιράν, η Τουρκία, η Ινδία) υποστήριξαν ότι η ΔΣΕ 87 δεν περιέχει διατάξεις που να αναγνωρίζουν και να προστατεύουν ρητά το δικαίωμα στην απεργία και ότι το θέμα της απεργίας στην εργατική και λοιπή νομοθεσία θα πρέπει να ρυθμισθεί ελεύθερα σε εθνικό επίπεδο .
Η Κρίση: Η συνεχιζόμενη σύγκρουση ουσιαστικά παρέλυσε τους εποπτικούς μηχανισμούς της ΔΟΕ για χρόνια, εμποδίζοντάς τους να αντιμετωπίσουν τις διαφορές σχετικά με την συνδικαλιστική ελευθερία όπου οι απεργίες βρίσκονταν στο επίκεντρο.
Πώς φτάσαμε στην γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης
Είναι ιστορική η σημασία της συμβουλευτικής γνωμοδότησης του Διεθνούς Δικαστηρίου, η οποία επιβεβαιώνει κατηγορηματικά ότι το δικαίωμα στην απεργία προστατεύεται από τη Σύμβαση αριθ. 87 της ΔΟΕ για την Ελευθερία του Συνεταιρίζεσθαι και την Προστασία του Δικαιώματος του Συνδικαλισμού. Η γνωμοδότηση τερματίζει μια δεκαετία και πλέον αμφισβήτησης, η οποία ξεκίνησε από την Ομάδα Εργοδοτών το 2012, σχετικά με ένα ζήτημα που τα εποπτικά όργανα της ΔΟΕ είχαν διευθετήσει προ πολλού. Για πάνω από επτά δεκαετίες, η Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων για την Εφαρμογή Συμβάσεων και Συστάσεων και η Επιτροπή για τη Συνδικαλιστική Ελευθερία έχουν σταθερά υποστηρίξει ότι το δικαίωμα στην απεργία είναι εγγενές επακόλουθο της συνδικαλιστικής ελευθερίας και του δικαιώματος του συνδικαλισμού, μια θέση που υιοθετήθηκε σε μεταγενέστερες συνθήκες του ΟΗΕ και από περιφερειακά δικαστήρια ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε όλο τον κόσμο.
Η χθεσινή ημέρα είναι σημαντική και για τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας και τη διαχρονική σημασία της θεσμικής της λειτουργίας για τον κόσμο της εργασίας. Ωστόσο, η σημασία αυτής της γνωμοδότησης εκτείνεται πολύ πέρα από το θεσμικό πλαίσιο στη Γενεύη. Η συμβουλευτική γνωμοδότηση του Δικαστηρίου θα χρησιμεύσει ως ένα ισχυρό ερμηνευτικό εργαλείο ενώπιον των εθνικών συνταγματικών και εργατικών δικαστηρίων, ενώπιον των περιφερειακών φορέων ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ενώπιον των εποπτικών οργάνων της ΔΟΕ. Ενισχύει τη θέση κάθε εργαζομένου και συνδικάτου που αμφισβητεί τις απαγορεύσεις απεργιών, τους ευρείς χαρακτηρισμούς βασικών υπηρεσιών, τις ποινικές κυρώσεις κατά των απεργών, τις απαγορεύσεις των απεργιών αλληλεγγύης και των πολιτικών απεργιών, καθώς και την απόλυση και τη μαύρη λίστα των εργαζομένων που ασκούν αυτό το δικαίωμα.
Η γνωμοδότηση του ΔΔ εκδόθηκε σε μια στιγμή έντονης πίεσης στο διεθνές σύστημα εργασιακών δικαιωμάτων. Σε όλο τον κόσμο, το δικαίωμα στην απεργία δέχεται συνεχή επίθεση μέσω περιοριστικής νομοθεσίας, εκτεταμένης δικαστικής ερμηνείας της έννοιας των στοιχειωδών υπηρεσιών, ποινικοποίησης της συνδικαλιστικής δραστηριότητας και χρήσης απολύσεων, ασφαλιστικών μέτρων και αξιώσεων αποζημίωσης για την αποτροπή συλλογικής δράσης. Αυτές οι επιθέσεις ενισχύονται από μια ευρύτερη λαϊκιστική-εθνικιστική αμφισβήτηση της ίδιας της διεθνούς εποπτείας. Σε αυτό το περιβάλλον, η γνωμοδότηση του Δικαστηρίου αποτελεί μια αποφασιστική επιβεβαίωση ότι τα θεμελιώδη εργασιακά δικαιώματα είναι ζητήματα διεθνούς δικαίου που μπορούν να εκδικαστούν ενώπιον του ανώτατου δικαστηρίου της διεθνούς έννομης τάξης.
Αξίζουν συγχαρητήρια σε όλους τους δικηγόρους που έφεραν αυτήν την υπόθεση στη Χάγη. Το πιο σημαντικό, όμως, είναι ο έπαινος που οφείλει να αποδοθεί σε κάθε εργαζόμενο που αντιστάθηκε και αρνήθηκε να εργαστεί υπό αναξιοπρεπείς όρους και συνθήκες. Τα συνδικάτα μπορούμε να επικοινωνήσουν και να αξιοποιήσουν αυτήν την νίκη στους χώρους εργασίας, στα δικαστήρια και στα ευρωπαϊκά και διεθνή εποπτικά όργανα για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των εργαζομένων.
Τι ισχύει στην Ελλάδα για τις απεργίες;
Παρά τη ρητή κατοχύρωση του δικαιώματος στην απεργία στο ελληνικό Σύνταγμα, αλλά και την αναγνώριση της ιστορικής συμβολής της χώρας μας στη διεθνή πορεία θεμελίωσης της απεργίας των εργαζομένων ως μέσου συλλογικής κοινωνικής διεκδίκησης για την εφαρμογή στην πράξη των δημοκρατικών αξιών, η πραγματικότητά στη χώρα μας είναι εκκωφαντικά διαφορετική. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις αναλαμβάνουν την ευθύνη να συγκαλέσουν γενικές συνελεύσεις με πληθώρα εμποδίων από την εργοδοσία και τελικά ασκούν το δικαίωμα στην απεργία των εργαζομένων που εκπροσωπούν μέσα σε μία νομοθετική και νομολογιακή ασφυξία περιορισμών και απαγορεύσεων.
Η απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου δίνει τη δυνατότητα στα συνδικάτα και στις προοδευτικές δυνάμεις του τόπου να παλέψουν για την ανατροπή των αντεργατικών ρυθμίσεων των τελευταίων ετών και να διεκδικήσουν καλύτερες, βιώσιμες και δίκαιες συνθήκες εργασίας.
